Farklar

Bu sayfanın seçili sürümü ile mevcut sürümü arasındaki farkları gösterir.

Karşılaştırma görünümüne bağlantı

İki taraf da önceki sürüm Önceki sürüm
sumer-mitolojisi [15/07/2017 16:57]
sami
sumer-mitolojisi [15/07/2017 19:24] (mevcut)
sami
Satır 59: Satır 59:
 **Ab-zu**: Yeraltı tanrısı. Apsu(ya da Absu)'​da denir. İlk insanlar, yaşamın sarmal gelişimini mevsimlerde izlemişler,​ doğum-ölüm döngüsünü yeraltı sularına bağlamışlardır. Yeraltı suları, ilkbaharda bütün doğaya canlılık verirler, yazın göklere doğru yükselirler,​ sonbaharda yağmurlarla yeniden insanın yaşadığı toprağa düşerler, kışın da toprağın altındaki yerlerine dönerler. Bu döngü her yıl böylece tekrarlanır. Su mevsimi gelince, her yl doğayı yeniden canlandırır. Bu yüzden Ab-zu, canlandırıcı bir tanrıdır. **Ab-zu**: Yeraltı tanrısı. Apsu(ya da Absu)'​da denir. İlk insanlar, yaşamın sarmal gelişimini mevsimlerde izlemişler,​ doğum-ölüm döngüsünü yeraltı sularına bağlamışlardır. Yeraltı suları, ilkbaharda bütün doğaya canlılık verirler, yazın göklere doğru yükselirler,​ sonbaharda yağmurlarla yeniden insanın yaşadığı toprağa düşerler, kışın da toprağın altındaki yerlerine dönerler. Bu döngü her yıl böylece tekrarlanır. Su mevsimi gelince, her yl doğayı yeniden canlandırır. Bu yüzden Ab-zu, canlandırıcı bir tanrıdır.
  
-**Akrep İnsanlar**:​ Akrep insanlar ülkesi. Tufan varsayımının ilk biçimi Sümerler'​in Gılgamış öyküsünde anlatılır. Tufandan kurtularak ölümsüzlüğe kavuşan Utnapiştim'​in oturduğu yer, Akrep ülkesini aştıktan sonra varılan yerdir. Gılgamış,​ ölümsüzlüğe ulaşmanın çaresini öğrenmek için büyük dedesi Utnapiştim'​e gitmek için bu ülkeden geçer.+**Akrep İnsanlar**:​ Akrep insanlar ülkesi. Tufan varsayımının ilk biçimi Sümerler'​in ​[[gilgamis|Gılgamış]] öyküsünde anlatılır. Tufandan kurtularak ölümsüzlüğe kavuşan Utnapiştim'​in oturduğu yer, Akrep ülkesini aştıktan sonra varılan yerdir. Gılgamış,​ ölümsüzlüğe ulaşmanın çaresini öğrenmek için büyük dedesi Utnapiştim'​e gitmek için bu ülkeden geçer.
  
 **An**: Gök-tanrı. Anum da denir. Savaş tanrısı İştar'​ın kocasıdır. Yunanlıların Zeus'​uyla eşdeğerlidir,​ tanrılar tanrısıdır. Sümer inançlarında Enlil(toprak) ve Enki(okyanus) ya da Ea'yla birlikte büyük tanrılar üçlüsünü kurarlar. **An**: Gök-tanrı. Anum da denir. Savaş tanrısı İştar'​ın kocasıdır. Yunanlıların Zeus'​uyla eşdeğerlidir,​ tanrılar tanrısıdır. Sümer inançlarında Enlil(toprak) ve Enki(okyanus) ya da Ea'yla birlikte büyük tanrılar üçlüsünü kurarlar.
Satır 69: Satır 69:
 **Arallu**: Cehennem ülkesi. Sümer inançlarına göre, cehennem ülkesini yöneten önce tanrıça Ereşkigal'​miş,​ sonra çok güçlü bir tanrı olan Nergal onunla evlenerek cehennem ülkesinin kralı olmuş. **Arallu**: Cehennem ülkesi. Sümer inançlarına göre, cehennem ülkesini yöneten önce tanrıça Ereşkigal'​miş,​ sonra çok güçlü bir tanrı olan Nergal onunla evlenerek cehennem ülkesinin kralı olmuş.
  
-**Aruru**: Sümer tanrıçası. Sümerlerin ünlü Gılgamış destanında adı geçen, A-Ru-Ru biçiminde de yazılıyor. Uruk kentinin genç kızları, nişanlılarını sabahtan akşama kadar çalıştıran kral Gılgamış'​ı ona şikayet ederler. O da Gılgamış'​ı başka konularda oyalasın diye Enkidu'​yu yaratır.+**Aruru**: Sümer tanrıçası. Sümerlerin ünlü ​[[gilgamis|Gılgamış]] destanında adı geçen, A-Ru-Ru biçiminde de yazılıyor. Uruk kentinin genç kızları, nişanlılarını sabahtan akşama kadar çalıştıran kral Gılgamış'​ı ona şikayet ederler. O da Gılgamış'​ı başka konularda oyalasın diye Enkidu'​yu yaratır.
  
 **Boğa**: Bolluk ve güçlülük simgesi. Hayvan tapımının en önemli tanrılık hayvanlarından biri olan boğa'​ya ilkin Sümer inanaçlarında rastlamakla birlikte boğanın kutsallığı inancının hemen bütün ilkel inançlarda yer aldığı görülür. Bütün mitolojilerde boğa, dölleme ve kuvvet olarak erkek gücünü simgeler. Sümerlerde boğa, erkek insan başlı olarak tasarımlanmıştır. Boğa tapımı, bütün sami dinlerinde süregelerek Antikçağ Yunan ve Roma inançlarına kadar gelmiştir. Boğa eski Yunan'​da Zeus'​ün,​ Roma'​da Jüpiter'​in simgesidir. **Boğa**: Bolluk ve güçlülük simgesi. Hayvan tapımının en önemli tanrılık hayvanlarından biri olan boğa'​ya ilkin Sümer inanaçlarında rastlamakla birlikte boğanın kutsallığı inancının hemen bütün ilkel inançlarda yer aldığı görülür. Bütün mitolojilerde boğa, dölleme ve kuvvet olarak erkek gücünü simgeler. Sümerlerde boğa, erkek insan başlı olarak tasarımlanmıştır. Boğa tapımı, bütün sami dinlerinde süregelerek Antikçağ Yunan ve Roma inançlarına kadar gelmiştir. Boğa eski Yunan'​da Zeus'​ün,​ Roma'​da Jüpiter'​in simgesidir.
Satır 75: Satır 75:
 **Ea**: Su-tanrı. Enki adıylada anılır. Sümer-Akad inançlarında evrenin ana öğesi su'​dur. Daha açık bir deyişle Sümer evreni gök (An), toprak (Enlil)ve su (Enki) olmak üzere üçe ayırmakla beraber bunların temel ve tümünün yaratıcı öğesi olarak su'ya tapmışlardır. Bu bakımdan, Ea büyük yaratıcı tanrıdır, göğü ve toprağı o yaratnıştır,​ aynı zamanda tüm bilgeliktir ve bundan ötürüde büyüsel etkiler onun yardımıyla elde edilir, yaşam kaynağı olduğundan ötürü bolluğuda simgeler. Sümer tapınaklarında Ea'​nın kendisi olarak bir kap içinde kutsal su bulundurulurdu,​ bu sudan içen hastaların iyileşeceğine ve güçsüzlerin güçleneceğine inanılırdı. Tapınak rahipleri de balık biçiminde giysiler giyerlerdi. Hıritiyanların İsa'​ya tasarladıkları balık niteliğinin de kaynağı Sümerlerin bu inancı olsa gerektir. Sümer inançlarında Ea'dan önce, bir su ilkesi olan Ab-zu(ya da Ab-su) inancı alır. **Ea**: Su-tanrı. Enki adıylada anılır. Sümer-Akad inançlarında evrenin ana öğesi su'​dur. Daha açık bir deyişle Sümer evreni gök (An), toprak (Enlil)ve su (Enki) olmak üzere üçe ayırmakla beraber bunların temel ve tümünün yaratıcı öğesi olarak su'ya tapmışlardır. Bu bakımdan, Ea büyük yaratıcı tanrıdır, göğü ve toprağı o yaratnıştır,​ aynı zamanda tüm bilgeliktir ve bundan ötürüde büyüsel etkiler onun yardımıyla elde edilir, yaşam kaynağı olduğundan ötürü bolluğuda simgeler. Sümer tapınaklarında Ea'​nın kendisi olarak bir kap içinde kutsal su bulundurulurdu,​ bu sudan içen hastaların iyileşeceğine ve güçsüzlerin güçleneceğine inanılırdı. Tapınak rahipleri de balık biçiminde giysiler giyerlerdi. Hıritiyanların İsa'​ya tasarladıkları balık niteliğinin de kaynağı Sümerlerin bu inancı olsa gerektir. Sümer inançlarında Ea'dan önce, bir su ilkesi olan Ab-zu(ya da Ab-su) inancı alır.
  
-**Enkidu**: Gılgamış'​ın arkadışı. Engidu biçimindede yazılmaktadır. Kimi incelemeciler onun bir insan olmadığını,​ belki de bir aslan olduğunu ileri sürmektedirler.(Örneğin,​ Bkz. Challaye, Dinler Tarihi, İstanbul 1960, s. 116). Vücudu kıllarla kaplı, çok bilgeli bir varlıkmış. Bir başka anlatıma göre de kralı olduğu kenti kalkındırmak isteyen Gılgamış,​ ülkesinin bütün erkeklerini işe koşarmış. Kadınlar kocalarını,​ genç kızlar nişanlılarını göremez olmuşlar. Bu yüzden kralı, tanrı Aruru'​ya şikayet etmişler. Kadınları haklı bulan tanrı da krala bir arkadaş yaratarak onu başka serüvenlere yöneltmek istemiş ve tanrı Anum'a benzeyen toprak vücutlu, çok iri ve vahşi Enkidu'​yu yaratmış. Bu yaratık Gılgamış'​ın yaşamında büyük çapta etken olanlardan biridir ve sonunda da onun uğrunda ölür. Öyküye göre tanrıça İştar, krala aşık olmuş. Ama onun bütün sevgililerini öldürdüğünü bilen Gılgamış,​ tanrıçaya yüz vermemiş. İştar da ondan öç almak için üstüne azgın bir boğayı saldırtmış. Gılgamış ancak Enkidu'​nun yardımıyla boğayı altedebilmiş. Buna çok kızan İştar da Enkidu'​nun canını almış. Enkidu'​nun ölümü, Gılgamış'​ın ölümden korkup ölümsüzlüğü aramasının nedenidir. Bir başka anlatıma göre de Gılgamış,​ ölüler ükesinde arkadaşıyla görüşür. Enkidu'​nun ona ölümün ne denli kötü olduğunu anlatması, Gılgamış destanı'​nın en şiirli bölümüdür.+**Enkidu**: ​[[gilgamis|Gılgamış]]'ın arkadışı. Engidu biçimindede yazılmaktadır. Kimi incelemeciler onun bir insan olmadığını,​ belki de bir aslan olduğunu ileri sürmektedirler.(Örneğin,​ Bkz. Challaye, Dinler Tarihi, İstanbul 1960, s. 116). Vücudu kıllarla kaplı, çok bilgeli bir varlıkmış. Bir başka anlatıma göre de kralı olduğu kenti kalkındırmak isteyen Gılgamış,​ ülkesinin bütün erkeklerini işe koşarmış. Kadınlar kocalarını,​ genç kızlar nişanlılarını göremez olmuşlar. Bu yüzden kralı, tanrı Aruru'​ya şikayet etmişler. Kadınları haklı bulan tanrı da krala bir arkadaş yaratarak onu başka serüvenlere yöneltmek istemiş ve tanrı Anum'a benzeyen toprak vücutlu, çok iri ve vahşi Enkidu'​yu yaratmış. Bu yaratık Gılgamış'​ın yaşamında büyük çapta etken olanlardan biridir ve sonunda da onun uğrunda ölür. Öyküye göre tanrıça İştar, krala aşık olmuş. Ama onun bütün sevgililerini öldürdüğünü bilen Gılgamış,​ tanrıçaya yüz vermemiş. İştar da ondan öç almak için üstüne azgın bir boğayı saldırtmış. Gılgamış ancak Enkidu'​nun yardımıyla boğayı altedebilmiş. Buna çok kızan İştar da Enkidu'​nun canını almış. Enkidu'​nun ölümü, Gılgamış'​ın ölümden korkup ölümsüzlüğü aramasının nedenidir. Bir başka anlatıma göre de Gılgamış,​ ölüler ükesinde arkadaşıyla görüşür. Enkidu'​nun ona ölümün ne denli kötü olduğunu anlatması, Gılgamış destanı'​nın en şiirli bölümüdür.
  
 **Enlil**: Yeryüzü-tanrı. Bel ya da Belum adıyla da anılır. Baal'​le birlikte bütün bu adlar, Mezapotamya'​nın en büyük tanrısını dile getiren tanrı anlamındadır. Enlil, tanrı Anum'​un oğluydu, zamanla babasının yerine geçerek baştanrı yerine yükseldi. Yeryüzüne hakim olan, onu yöneten odur. Sümer inançlarında bir tufan meydana getirerek insanları cezalandıran da odur. Atmosfer güçlerini de o yönetir; şimşekler fırtınalar,​ onun buyruğundadır. Karısı Ninlil ya da Belit'​le birlikte Elam dağlarında oturur. Nippur sunağı ona adanmıştır. Özellikle sümerler en çok onu saymışlar ve en çok ondan korkmuşlar. Ne var ki Mezapotamya'​nın çok uzun tarihinde tanrılar zamanla yer değiştirmekte,​ oğullar babalarının yerini almaktadır. Belli bir zamanda hangi tanrı sayılıyorsa,​ bütün tanrıların onun tarafından yaratıldığına inanılmaktadır. **Enlil**: Yeryüzü-tanrı. Bel ya da Belum adıyla da anılır. Baal'​le birlikte bütün bu adlar, Mezapotamya'​nın en büyük tanrısını dile getiren tanrı anlamındadır. Enlil, tanrı Anum'​un oğluydu, zamanla babasının yerine geçerek baştanrı yerine yükseldi. Yeryüzüne hakim olan, onu yöneten odur. Sümer inançlarında bir tufan meydana getirerek insanları cezalandıran da odur. Atmosfer güçlerini de o yönetir; şimşekler fırtınalar,​ onun buyruğundadır. Karısı Ninlil ya da Belit'​le birlikte Elam dağlarında oturur. Nippur sunağı ona adanmıştır. Özellikle sümerler en çok onu saymışlar ve en çok ondan korkmuşlar. Ne var ki Mezapotamya'​nın çok uzun tarihinde tanrılar zamanla yer değiştirmekte,​ oğullar babalarının yerini almaktadır. Belli bir zamanda hangi tanrı sayılıyorsa,​ bütün tanrıların onun tarafından yaratıldığına inanılmaktadır.